Op veel plekken binnen IJsselheem werken collega’s aan het versterken van het netwerk rond cliënten. In deze serie delen zij hun ervaringen uit de praktijk. Deze keer spreken we begeleider Fokelien en cliënt Stien in de Maarlenhof. Daar brengt de moestuin herinneringen aan vroeger naar boven en zorgt die voor mooie momenten en spontane ontmoetingen met mensen uit de buurt.
“Maar jij houdt zelf ook van het werken in de moestuin, hè?” zegt cliënt Stien tegen begeleider Fokelien. “Ik zie het aan je ogen. Die gaan helemaal glinsteren.” Fokelien moet lachen. “Ja, ik vind het inderdaad heel leuk. Dat had ik vooraf helemaal niet verwacht, want ik had nog nooit iets met een moestuin gedaan.”
Samen werken ze in de verhoogde moestuinbakken in de tuin van Maarlenhof. Voor Fokelien is het tuinieren nieuw, maar voor Stien voelt het juist heel vertrouwd. Haar vader had vroeger een groentebedrijf en haar man had later een kwekerij.
Herinneringen aan vroeger
“De moestuin betekent heel veel voor mij”, vertelt Stien. “Als ik hier werk, komen de herinneringen aan vroeger weer boven.” Haar vader verbouwde groenten in de volle grond. In de winter werd er onder andere witlof geteeld. “Met een beetje verwarming konden ze ook in de winter witlof trekken. Zo waren er in die maanden toch inkomsten”, vertelt Stien. “Vroeger moest je goed vooruitdenken. Groenten werden in de kelder bewaard of ingegraven. Maar dat inkuilen wordt hier in de tuin van Maarlenhof misschien een beetje lastig.”
Als Stien weet dat ze in de moestuin gaat werken, kijkt ze daarnaar uit. Het tuinieren geeft haar rust en herkenning. “Ik denk dan: zie je wel, dit kan ik nog. Dat geeft voldoening.” Ook bij haar kinderen gaat Stien graag de tuin in. “Dan vraag ik of ik iets mag doen en zeggen ze: ga je gang maar. Soms laten ze zelfs iets voor mij staan, omdat ze weten dat ik er zo van houd.”
De verhoogde bakken bij Maarlenhof maken het voor haar makkelijker om mee te helpen. Ze hoeft daardoor niet diep te bukken. Handschoenen draagt ze wel graag. “Ik hoef niet iedere keer van die smerige nagels”, zegt ze lachend.
Kennis en ervaring blijven belangrijk
De moestuin maakte vanaf het begin deel uit van het ontwerp van de nieuwe buitentuin van Maarlenhof. Afgelopen voorjaar werden de bakken ingericht en gingen de eerste groenten, kruiden en fruitplanten de grond in. Het eerste moestuinplan maakte Fokelien samen met een cliënt die vroeger tuinder was. Hij dacht mee over wat er geplant kon worden en wanneer dat het beste kon gebeuren. Samen met zijn vrouw en Fokelien ging hij met de rolstoelbus naar het tuincentrum om planten uit te zoeken. “Hij heeft veel kennis en vond het leuk om advies te geven”, vertelt Fokelien. “Je merkte dat het hem goed deed dat zijn ervaring belangrijk was.”
Door zijn lichamelijke beperkingen vindt hij het moeilijk dat hij niet meer kan werken zoals vroeger. Nadat de planten in de grond stonden, trok hij zich steeds meer terug. Vanuit zijn appartement heeft hij wel zicht op de moestuin. “Ik vertel hem wat er gebeurt en blijf hem om advies vragen”, zegt Fokelien. “Hij houdt goed in de gaten hoe alles groeit. Zo blijft zijn kennis op een andere manier van betekenis.”
Kleine momenten met veel waarde
Ook andere cliënten gaan af en toe mee naar de moestuin. De één helpt met planten, onkruid verwijderen of oogsten. Een ander zit liever op het bankje en kijkt naar wat er gebeurt. Fokelien ziet vooral hoeveel de één-op-één momenten cliënten kunnen brengen. “Je bent samen bezig en ondertussen komen de verhalen vanzelf. Cliënten vertellen over vroeger, laten zien wat ze weten en ervaren wat ze nog kunnen. Ook als het maar een kort moment is, zie je dat het iets met hen doet.”
Bij Stien is dat goed zichtbaar. Ze weet wat ze doet en voelt zich vertrouwd tussen de planten. Tegelijkertijd ziet zij dat de moestuin ook iets met Fokelien doet. “Ze houdt mij net zo goed in de gaten”, vertelt Fokelien. “Dat ze zegt dat mijn ogen gaan glinsteren, vind ik heel mooi. We beleven er allebei plezier aan.”
Van de tuin naar de keuken
De eerste oogst bestond onder andere uit paksoi. De keukenmedewerkers van Maarlenhof maakten daar soep van voor de cliënten. “Dat was lekker”, vertelt Stien. “Het liefst zou ik de groente zelf plukken, wassen en klaarmaken. In mijn appartement kan ik niet koken, maar bij mijn kinderen eet ik ook graag groenten en bessen uit de tuin.”
Fokelien is blij dat de medewerkers van de keuken steeds kijken wat zij met de oogst kunnen maken. Zo komt wat cliënten samen planten en oogsten uiteindelijk terug op tafel. “Dat maakt het extra herkenbaar. Het is niet alleen bezig zijn in de tuin, maar ook samen genieten van wat eruit komt.”
Contact met de buurt ontstaat vanzelf
De moestuin zorgt daarnaast voor contact met mensen buiten Maarlenhof. Als Fokelien en cliënten aan het werk zijn, blijven buurtbewoners regelmatig staan voor een praatje. Ze vragen wat er groeit, vertellen over hun eigen tuin of geven een tip. “Die gesprekken ontstaan heel vanzelfsprekend”, vertelt Fokelien. “Je leert mensen uit de buurt kennen en hoort wat zij leuk vinden. Soms kom je er tijdens zo’n gesprek achter dat iemand misschien iets zou willen betekenen.”
Sinds kort heeft zich een vrijwilliger aangemeld die wil helpen bij de moestuin. De komende tijd wordt bekeken welke taken hij kan oppakken en met welke cliënten hij samen aan de slag kan.
Nog zoeken naar een gezamenlijke vorm
Het doel is dat cliënten, naasten, vrijwilligers en buurtbewoners de moestuin uiteindelijk steeds meer samen gaan onderhouden. “We zijn nog aan het ontdekken wat werkt”, vertelt ze. “Er zijn cliënten die graag meegaan en mensen reageren enthousiast, maar we hebben nog niet genoeg mensen gevonden die structureel taken willen oppakken.”
Juist daarom vindt Fokelien het belangrijk om eerlijk te zijn over waar de moestuin nu staat. Het is nog geen project dat volledig door het netwerk wordt gedragen. Wel laat de tuin al zien wat er kan ontstaan wanneer je aansluit bij de kennis, interesses en ervaringen van cliënten.
